نقد و بررسی فیلم مایکل (Michael)

صحبت کردن درباره مایکل جکسون هیچ‌وقت کار ساده‌ای نبوده است. مردی که تنها یک خواننده، ترانه‌سرا یا یک رقصنده نبود؛ او یک پدیده فرهنگی، یک طوفان بی‌نقص از استعداد و البته، مجموعه‌ای از پیچیده‌ترین حواشی تاریخ سرگرمی بود. وقتی هالیوود تصمیم می‌گیرد زندگی چنین اسطوره‌ای را روی پرده نقره‌ای بیاورد، پیش از هر چیز یک سوال بزرگ در ذهن مخاطب شکل می‌گیرد: آیا سینما اساساً ظرفیت گنجاندن این حجم از انرژی، جنون، هنر و تراژدی را در قالب یک فیلم دو ساعته دارد؟ فیلم «مایکل» (Michael) به کارگردانی آنتوان فوکوا تلاش می‌کند به این سوال پاسخ دهد، اما حقیقتی که پس از تماشای فیلم با آن روبرو می‌شویم، شاید آن شاهکاری نباشد که انتظارش را می‌کشیدیم.

برای درک بهتر جایگاه مایکل جکسون و البته درک کمبودهای این فیلم، باید به یک تفاوت نسلی عمیق اشاره کنیم. تفاوت دیدگاهی که میان نسل‌های مختلف وجود دارد (به ویژه وقتی متولدین دهه‌های گذشته را با نسل‌های جدیدتر مقایسه می‌کنیم) در مواجهه با نام مایکل جکسون کاملاً مشهود است. برای کسی که در دوران اوج مایکل یا در اتمسفر فرهنگی پس از آن زیسته است، او صرفاً یک «سلبریتی» نبود. موسیقی او با یک اتمسفر بزرگ فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی گره خورده بود. مایکل جکسون فراتر از زرق‌وبرق‌های هالیوودی و حواشی بی‌پایانش، صدای یک اعتراض اجتماعی بود. وقتی به قطعاتی به شدت سیاسی و تفکربرانگیز مانند «ترانه زمین» (Earth Song) گوش می‌دهیم، به خوبی درک می‌کنیم که او چگونه دغدغه‌های کلان بشری را در قالب موسیقی پاپ به گوش جهان می‌رساند. برای یک نسل، موسیقی مایکل جکسون بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگشان بود؛ موسیقی‌ای که یک انرژی درونی مهارنشدنی را بیدار می‌کرد و در قالب «رقص» به عنوان یک زبان بین‌المللی و اعتراضی، تجلی می‌یافت.

حالا با این پیش‌زمینه ، به سراغ فیلم «مایکل» می‌رویم. اگر بخواهیم بدون تعارف و در یک کلام فیلم را توصیف کنیم، باید بپذیریم که با یک «فیلم ضعیف» طرف هستیم. بله، فیلم به لحاظ سینمایی و فیلمنامه، اثری ضعیف است. بزرگترین مشکل فیلم این است که در سطح باقی می‌ماند و هرگز نمی‌تواند به عمق اقیانوس متلاطم درون مایکل جکسون نفوذ کند. آنتوان فوکوا به جای آنکه آن نیروی عظیم فرهنگی و سیاسی که پشت آهنگ‌های مایکل نهفته بود را کالبدشکافی کند، به یک روایت خطی، محتاطانه و فرمولی از زندگی او بسنده کرده است. فیلم در پرداختن به حواشی زندگی مایکل بیش از حد محافظه‌کارانه عمل می‌کند و در به تصویر کشیدن آن نبوغِ دیوانه‌وار و انرژی درونی‌ای که مخاطب را به مرز جنون می‌کشاند، کاملاً الکن است. در واقع، فیلم «مایکل» نمی‌تواند آن وزنِ سنگین فرهنگی که نام این هنرمند به دوش می‌کشد را نمایندگی کند.

با این حال، آیا تماشای «مایکل» یک تجربه عذاب‌آور است؟ پاسخ منفی است. با وجود تمام ضعف‌های ساختاری، فیلمنامه‌ی قابل پیش‌بینی و کارگردانیِ فاقد ریسک، تماشای این فیلم شما را اذیت نخواهد کرد. هالیوود همیشه می‌داند که چگونه از عنصر نوستالژی برای سرگرم کردن مخاطب استفاده کند. حضور جعفر جکسون (برادرزاده مایکل) در نقش اصلی، اگرچه نمی‌تواند کاریزمای دست‌نیافتنی عمویش را به طور کامل بازسازی کند، اما تلاش قابل احترامی است که حداقل در سکانس‌های اجرای موسیقی و رقص، شما را با خود همراه می‌کند.

بهترین پیشنهاد برای مواجهه با این فیلم، مدیریت انتظارات است. اگر با این امید به تماشای فیلم می‌نشینید که یک شاهکار سینمایی در حد و اندازه‌ی نام «پادشاه پاپ» ببینید، قطعاً ناامید خواهید شد. نباید انتظار زیادی از این اثر داشته باشید. پیشنهاد می‌کنم اگر مدت‌هاست که به موسیقی مایکل جکسون گوش نداده‌اید، پیش از دیدن فیلم یا حتی به جای آن، به سراغ پلی‌لیست آهنگ‌های او بروید و آن انرژی خالص را دوباره لمس کنید.

نقد ویدئویی فیلم مایکل (Michael) را در ادامه ببینید: 

در نهایت، فیلم «مایکل» اثری است که تماشای آن حالتان را خوب می‌کند، نه به خاطر قدرت کارگردانی یا هنر فیلمنامه‌نویسی، بلکه صرفاً به خاطر یادآوری مردی که جهان را با رقصِ روی ماه (Moonwalk) جادو کرد. تماشای این فیلم بهانه‌ای است تا دوباره به یاد بیاوریم که چرا موسیقی او، فراتر از یک سرگرمی موقت، صدای یک نسل بود. «مایکل» روی پرده سینما فیلم ضعیفی است، اما جادوی واقعی مایکل جکسون هیچ‌گاه در قفس سینما جا نمی‌گیرد؛ جادوی او در همان نت‌های موسیقی، در همان فریادهای اعتراضی و در همان رقص‌های پرانرژی است که تا ابد در تاریخ هنر طنین‌انداز خواهد بود. فیلم را ببینید تا حالتان خوب شود، اما پادشاه واقعی را در اسپاتیفای و روی صحنه‌های کنسرتش جستجو کنید. او آنجاست؛ زنده، معترض و در حال رقص.

نمره: 4/10

منتقد: میثم کریمی