نقد و بررسی فیلم Backrooms

سینمای امروز در حال پوست‌اندازی است و اگر در برابر این تغییر مقاومت کنیم، تنها خودمان را از تماشای ایده‌های جسورانه محروم کرده‌ایم. سال‌ها پیش، تصور اینکه یک نوجوان از اتاق خوابش و با ساخت ویدیوهای یوتیوبی بتواند پایه‌های هالیوود را بلرزاند و تهیه‌کنندگان گردن‌کلفت را مجاب به سرمایه‌گذاری کند، بیشتر شبیه به یک شوخی بود. اما نسل زد (Gen Z) قواعد بازی را تغییر داده است. پس از موفقیت‌های چشمگیر آثاری که ریشه در فضای مجازی داشتند، حالا نوبت به فیلم «Backrooms»رسیده است؛ اثری که برآمده از دل فرهنگ اینترنت، «کریپی‌پاستا» (Creepypasta) و ترندهای شبکه‌های اجتماعی است و توسط کین پارسونز (Kane Parsons)، کارگردانی که در زمان ساخت فیلم تنها 19 سال داشته، به پرده‌ی نقره‌ای راه یافته است.

داستان فیلم حول محور شخصیتی به نام کلارک می‌چرخد. مردی که یک فروشگاه مبلمان را اداره می‌کند، اما نه در کسب‌وکارش موفقیتی دارد و نه در زندگی شخصی‌اش. او در آستانه‌ی یک فروپاشی روانی و عاطفی است تا اینکه در طبقه‌ی پایین فروشگاهش، به طور تصادفی پلی را پیدا می‌کند که دنیای ملال‌آور کنونی‌اش را به یک دنیای خارج و ناشناخته متصل می‌کند؛ فضایی که ما آن را به عنوان «Backrooms» یا اتاق‌های پشتی می‌شناسیم.

برای درک بهتر جهانِ فیلم، باید به ریشه‌های آن در سوشیال مدیا برگردیم. ایده‌ی «Backrooms» از یک تصویر ساده اما به شدت مورمورکننده در اینترنت متولد شد؛ تصویری از اتاق‌هایی با کاغذدیواری‌های زردرنگ، نورپردازی‌های مصنوعی و راهروهایی که پایانی ندارند. این تصاویر که در روانشناسی به آن‌ها «فضاهای لیمینال» (Liminal Spaces) یا فضاهای در حال گذار می‌گویند، حس خفگی، انزوا و ترسی عمیق را به مخاطب القا می‌کنند. فضاهایی مانند استخرهای بسیار بزرگ با دیوارهای بلند و ساکت که در آن آب تا بی‌نهایت امتداد دارد و شما را در یک لوپ و تکرار وحشتناک ذهنی گرفتار می‌کند. کین پارسونز که پیش‌تر با ساخت ویدیوهای کوتاه از این فضاها در یوتیوب نامی برای خود دست‌وپا کرده بود، حالا در نسخه‌ی سینمایی تلاش کرده تا این ایده‌ی خام را با مفاهیم روانشناختی پیوند بزند.

بزرگترین و مهم‌ترین دستاورد نسخه‌ی سینمایی «Backrooms»، تلاش برای ادغام این وحشت محیطی با تروماهای دوران کودکی و آسیب‌های روابط عاطفی است. فیلم به ما می‌گوید که این اتاق‌های بی‌پایان و خفه‌کننده، صرفاً یک مکان فیزیکی نیستند، بلکه تجسمی از تنگناهای ذهنی خود ما هستند. انسان‌ها گاهی در تروماهایشان گیر می‌کنند و در ذهن خود زندانی می‌سازند که پر از تصاویر مبهم و نسخه‌های معیوب و دفرمه از خودشان است؛ چرا که پناه بردن به این تاریکیِ خودساخته، گاهی جذاب‌تر و راحت‌تر از روبروشدن با واقعیتِ تلخِ بیرون است. این ایده روی کاغذ فوق‌العاده است و حداقل در شرح یک‌خطی، عمقی روانشناختی به یک پدیده‌ی اینترنتی می‌بخشد.

از منظر کارگردانی و فضاسازی، کین پارسونز در مقام یک جوان 19 ساله، نبوغی حیرت‌انگیز از خود نشان می‌دهد. وقتی به قاب‌بندی‌ها، حرکت دوربین و تسلط او بر اتمسفر نگاه می‌کنیم، باورش سخت است که این اثر ساخته‌ی دست کسی است که هنوز در ابتدای دهه بیست زندگی‌اش قرار دارد. در هالیوود کارگردان‌های 50 ساله‌ای داریم که هنوز الفبای دکوپاژ را نمی‌دانند و دوربین را بی‌دلیل در صحنه سرگردان می‌کنند، اما پارسونز با پختگی کامل، حس خفگی، راهروهای تودرتو و فضاهای تنگ را به بهترین شکل ممکن به تصویر می‌کشد. وحشت در این فیلم از جنس هیولاهای شاخ‌دار یا جامپ‌اسکرهای (Jump Scare) کلیشه‌ای نیست؛ عامل وحشت، خودِ «محیط» است. محیطی که شما را می‌بلعد و سکوتش کرکننده است.

با این حال، «Backrooms» یک شاهکار بی‌نقص نیست و ایرادات فیلمنامه‌ای قابل‌توجهی دارد که به تجربه‌ی نهایی ضربه می‌زند. اولین مشکل بزرگ فیلم، تلاش بیش از حد و گاهی تصنعی برای «مرموز به نظر رسیدن» است. ابهام در سینما ابزار قدرتمندی است، به شرطی که پشتوانه‌ی منطقی داشته باشد. در یک‌سوم پایانی فیلم، زمانی که مخاطب نیاز به پاسخ‌هایی حداقلی دارد، کارگردان با دیالوگ‌های مبهم و معرفی گنگِ یک سازمان ناشناخته، سعی می‌کند همه چیز را به گردن پایانِ باز و برداشتِ مخاطب بیندازد. این رویه دیگر مرموز بودن نیست، بلکه فرار از قصه‌گویی است

نقد ویدئویی فیلم «Backrooms» را در ادامه ببینید:

ایراد دوم، کش‌آمدن بی‌دلیل ایده است. ایده‌ی گیر افتادن در یک هزارتوی روانی برای یک ویدیوی 15 دقیقه‌ای در یوتیوب بی‌نظیر است، اما وقتی قرار است به یک فیلم بلند ۲ ساعته تبدیل شود، نیازمند متریال داستانی بسیار غنی‌تری است. اواسط فیلم، ریتم و ضرباهنگ دچار افت شدیدی می‌شود و آن حس خفقان اولیه‌ی خود را از دست می‌دهد. المان‌های روانشناختی و پرداختن به تروماهای کلارک و شخصیت زن داستان، در حد شعار باقی می‌مانند و آن‌طور که باید بسط و گسترش پیدا نمی‌کنند. فیلم از روایت کلاسیک و نقاط عطف مرسوم پیروی نمی‌کند (که البته ویژگی بارز آثار نسل زد است)، اما جای خالی یک پیرنگ فرعیِ درگیرکننده به شدت در آن احساس می‌شود.

«Backrooms» یک تجربه‌ی سینمایی متفاوت، جسورانه و از نظر بصری به شدت جذاب است که توسط یکی از استعدادهای آینده‌دار سینما ساخته شده است. نباید با این نسل جدید مقابله کرد؛ بلکه باید نشست، تماشا کرد و از ایده‌های نوآورانه‌ی آن‌ها لذت برد. «Backrooms» به ما یادآوری می‌کند که ترسناک‌ترین هیولاها، نه در کمد دیواری اتاق خواب، بلکه در راهروهای تاریک و بی‌پایانِ ذهنِ آسیب‌دیده‌ی خودمان پنهان شده‌اند. جایی که واقعیت رنگ می‌بازد و ما می‌مانیم و انعکاسِ دفرمه‌ی ترس‌هایمان. فیلم را ببینید و در سکوتِ وهم‌آورِ آن غرق شوید؛ فقط مراقب باشید که در ذهن خودتان گم نشوید!

نمره: 6/10

منتقد: میثم کریمی