نقد و بررسی فیلم اُز بزرگ و قدرتمند ( Oz the Great and Powerful )

بازسازی از اثری که یکی از ارزشمندترین گنجینه های هالیوود محسوب می شود و برخی از بزرگان سینما از آن به عنوان انگیزه خود برای ورود به سینما نام می برند، یکی از سخت ترین و در عین حال ریسک برانگیزترین تلاشهایی هست که اینروزها هالیوود در حال انجام آن است. « جادوگر اُز » ( به این داستان « جادوگر شهر اُز » هم می گویند ) هم یکی از چند داستان کلاسیک سینما است که علاوه بر دنیای کتاب، درعالم سینما هم صاحب یک شاهکارِ محصول 1939 به کارگردانی وکتور فلمینگ می باشد. اما اینروزها نسخه جدیدی از آن اکران شده که حسابی پرهزینه و خوش رنگ و لعاب است. داستان از این قرار است :

اسکار دیگز ( جیمز فرانکو ) جادوگری جاه طلب است که در یک سیرک کوچک مشغول به فعالیت می باشد .اسکار البته هنرمند خوش نامی نیست و بیشتر از آنکه اخلاق حرفه ای مد نظرش باشد، به بهترین و اول بودن فکر میکند و حاضر است برای دستیابی به این شرایط، هر چیزی را زیر پا بگذارد. وی پس از بروز مجموعه ای از اتفاقات ناخوشایند، بر بالونی سوار شده و به سرعت از شهر کانزاس خارج می شود اما در میانه راه ناگهان خود را در میان طوفانی سهمگین می بیند که زنده خارج شدن از آن امری محال به نظر می رسد. با اینحال پس از مدتی از وقوع طوفان، اسکار خود را در سرزمینی بسیار سرسبز و زیبا به نام اُز می بیند. سرزمینی که وی اطلاعی از آن ندارد و ظاهراً در این منطقه جادوگری هم به معنای واقعی یافت می شود اما وی در شرایطی پا به این سرزمین گذاشته که اختلافاتی در آن مشاهده می شود و شاید حضور او بتواند این معادله را ختم به خیر کند اما…

با اینکه « اُز بزرگ و قدرتمند » یک مقدمه برای داستان « جادوگر اُز » محسوب می شود، اما با اینحال تغییر بزرگی که داستان نسبت به نسخه کلاسیک اش داشته ، تغییر جنسیت دادن شخصیت اصلی داستان از خانم به اقا بوده که مشخصاً باعث بوجود آمدن حس ناخوشایندی در تماشاگر می شود. اینکه نویسندگان تصمیم گرفته اند تا شخصیت دوروتی ( با بازی خانم جودی گارلند فقید ) که دختری بسیار مهربان و دوست داشتنی بود را با یک مرد عجیب و غریب و نه چندان خوش ذات به نام اسکار تعویض کنند، بیشتر از آنچه انتظار می رفت ، ناخوشایند از آب در آمده.

شاید مهمترین دلیلی که باعث شده تا شخصیت اسکار برای تماشاگر سینما و بخصوص طرفداران فیلمِ مشهور سال 1939 ناخوشایند جلوه دهد ، این باشد که سالهاست همه اهالی سینما ، داستان « جادوگر اُز » را با فیلم فوق العاده سال 1939 که به راحتی می توان لقب شاهکار را به آن داد، مشاهده کرده باشند. در نسخه کلاسیک، جودی گارلند در محوطه خانه شروع به آوازخوانی می کرد ( ترانه معروف « بر فراز رنگین کمان » را به خاطر بیاورید ). تمام این لحظات کلاسیک اما در نسخه جدید ابداً وجود خارجی ندارند و به راحتی باید گفت که تماشاگران باید با یک قهرمان جدید مواجه شوند که این یکی ابداً دوست داشتنی نیست.

سم ریمی تلاش بسیار زیادی کرده که تا حد زیادی به نسخه کلاسیک وفادار باقی بماند و حتی مقدمه فیلم هم که بصورت سیاه و سفید به نمایش گذاشته، ادای دینی هست به وکتور فلمینگ بزرگ. اما این دسته از اتفاقات، برای جلب نظر تماشاگران پر توقع فیلم « اُز بزرگ و قدرتمند » کافی نبوده. شخصیت اُسکار دیگز در سرزمین اُز ، به هیچ عنوان جذابیت لازمه را ندارد و او بیشتر شباهت به قهرمانان هزاره جدید سینما دارد. اسکار در سرزمین اُز راه می رود و دلبری می کند و ظاهراً تمام مشکلات این سرزمین را هم به راحتی حل می کند و هر لحظه بر میزان محبوبیتش ، افزوده می شود! این حضور نه چندان جذاب و دلچسب ، با ورود شخصیت تئودورا (سرکار خانم میلا کونیس ) و رابطه اش با اسکار ، وضع بدتری هم به خود میگیرد. این رابطه جذاب نیست و مشکلات زیادی در اجرا دارد.

در اجرا ، باید بگویم که سم ریمی، بیش از هر چیز دیگری به افکت های کامپیوتری و استفاده بیش از حد از آنها مبادرت ورزیده و هنر و خلاقیت را به عنوان مرحله دوم، در نظر گرفته است. « اُز بزرگ و قدرتمند » بستر رخداد انواع و اقسام افکت های کامپیوتری است که در مدت زمان حدود 100 دقیقه بطور بی وقفه به تماشاگر ارائه می شود و اجازه فکر کردن به محتویات داستان و زیبایی شناسی های احتمالی کارگردان از موقعیت فیلم را به تماشاگر نمی دهد. شاید باورش سخت باشد اما « اُز … » در بخش روایت داستان، کسل شدن را هم در تماشاگر زنده می کند که اصلا اتفاق خجسته ای نیست.

اما در خصوص جلوه های ویژه و پول بی زبان 200 میلیون دلاری که صرف ساخت آن شده، باید گفت که « اُز بزرگ و قدرتمند » عالی است. شما می توانید با کیفیت ترین تلفیق رنگ ها در یک اثر ساخته شده توسط کامپیوتر را در « اُز بزرگ و قدرتمند » مشاهده کنید و از آن لذت کامل ببرید. این زیبایی به حدی چشمگیر و تماشایی است که به راحتی می تواند چند دقیقه ای شما را از داستان قافل کرده و محو زیبایی اش کند. اما نکته ی ناراحت کننده این زیبایی ها این هست که هیچکدام از آنها واقعی نبوده و اتفاق ویژه ای هم در آنها مشاهده نمی شود. اگر به جلوه های ویژه نسخه کلاسیک سال 1937 نگاهی بیندازید، احتمالا از سادگی آن به خنده خواهید افتاد، اما کماکان پویایی و زنده بودن آن افکت ها و طراحی صحنه فوق العاده آن اثر که حاصل هنر خالص سازندگان و عوامل پشت صحنه بود، باعث تحسین تماشاگر می شود؛ اتفاقی که با نگاه کردن به زیبایی های بی حد و حصر قسمت جدید « اُز » و انواع و اقسام افکت های کامپیوتر جدیدی که در آن بکار رفته ، نمی تواند تماشاگر را ذوق زده کند. با اینحال برای تماشاگرانی که اطلاعی از نسخه کلاسیک ندارند و اصولاً علاقه های هم به کلاسیک ها ندارند، جلوه های ویژه « اُز… » می تواند یک سورپرایز جذاب و کامل به شمار برود.

در مورد حضور جیمز فرانکو در نقش اصلی این فیلم باید بگویم که او تا حد زیادی قربانی حساسیت بیش از اندازه طرفداران به این فیلم شده است. فرانکو بازیگر بسیاری خوبی هست که در سالهای اخیر آثار قابل توجهی را در کارنامه او مشاهده کرده ایم که فیلم « 127 ساعت » یکی از آنهاست. اما شخصیت اسکار و جنس بازی جیمز فرانکو، چیزی شبیه به نقشهایی است که جانی دپ در سالهای آغازین قرن بیست و یکم ، تماشاگران را با آن به وجد می آورد. فرانکو علی رغم تلاش بسیاری که به خرج داده ، اما در نهایت عالی و دوست داشتنی نیست. گفته شده بود که گزینه اصلی برای بازی در نقش اسکار ، رابرت دونی جونیور بوده که بنا به دلایلی امکان حضور او در این پروژه محقق نشده. به نظرم دونی جونیور می توانست حضور موثر تری در این فیلم داشته باشد. میلا کونیس، یکی از ضعیف های فیلم است که مسلماً انتقادات زیادی از او و نقش آفرینی اش در نقش تئودورا منتشر خواهد شد . کونیس نتوانسته در نقش یک جادوگر موثر ظاهر شود. گریم عجیب و غریب وی که شباهت به جادوگرها آخرین گزینه ای است که مخاطب در ذهن خود مجسم می کند، شخصیت پردازی متفاوت ( نسبت به نسخه کلاسیک ) و جنس بازی وی ( که اصلا عادت نداریم او را در این شرایط ببینیم ) ، حسابی توی ذوق تماشاگر می زند. ریچل وایز و میشل ویلیامز اما وضعیت بسیار بهتری به نسبت کونیس در « اُز … » دارند و می توان نمره قبولی به آنها داد.

در نهایت باید بگویم که « اُز بزرگ و قدرتمند » مخاطبینش را به دو دسته تقسیم خواهد کرد. دسته اول افرادی هستند که اصولاً علاقه ای به کلاسیک ها ندارند و تنها به فیلمهای ساخته شده در عصر جدید و پر زرق و برق بودنشان اهمیت می دهند ، و دسته دوم تماشاگران نگران تر سینما که همواره در هنگام شنیدن نام بازسازی یک اثر قدیمی کلاسیک، مو بر تنشان سیخ می شود که مبادا بازسازی از اثر مذکور، خاطرات خوش آنها را مخدوش سازد. درباره دسته اول باید بگویم که آنها احتمالاً از « اُز … » بطور کامل لذت خواهند برد و از جلوه های ویژه چشم نوازش تعریف و تمجید خواهند کرد و داستان را هم دوست خواهند داشت. اما برای دسته دوم که با وکتور فلمینگ و فیلم کلاسیک « جادوگر اُز » محصول 1939 خاطرات فراوانی دارند ، « اُز بزرگ و قدرتمند » یک تجربه نه چندان خوشایند محسوب خواهد شد. شاید اگر این اثر بصورت مستقل و بدون یدک کشیدن نام بزرگ « جادوگر اُز » اکران می شد، می شد که به راحتی نام آن را یکی از بهترین های سال قلمداد کرد. اما وقتی شما با فیلمی مواجه هستید که بازسازی از یک شاهکار تمام عیار سینمایی محسوب می شود، کار شما بسیار مشکل تر از هر زمان دیگری خواهد بود و « اُز بزرگ و قدرتمند » هم نتوانسته به اندازه ای درخشان باشد که سایه نسخه کلاسیک 1939 را حس نکند؛ حتی با وجود هزینه کردن بودجه ای 200 میلیون دلاری.

منتقد : میثم کریمی

این مطلب بصورت اختصاصی برای سایت ” مووی مگ ” به نگارش درآمده و برداشت از آن جز با ذکر دقیق منبع و اشاره به سایت مووی مگ، ممنوع بوده و شامل پیگیرد قانونی می شود.

اُز بزرگ و قدرتمند : Oz the Great and Powerful